Groepsbehandeling Schematherapie

Schema’s zijn diepgewortelde patronen van denken, voelen en reageren. Ze kleuren hoe je situaties ervaart en bepalen vaak onbewust je gedrag. Deze patronen worden veelal gevormd door vroege ervaringen, bijvoorbeeld door herhaaldelijke situaties waarin onze emotionele basisbehoeften niet werden vervuld. Schema’s kunnen het leven negatief beïnvloeden en je onder andere belemmeren in het aangaan van gezonde relaties, het reguleren van emoties en het maken van levenskeuzes. Dit kan bijvoorbeeld door overheersende gevoelens van minderwaardigheid of wantrouwen of door een enorme angst voor afwijzing of verlating.

Schema’s kunnen worden geactiveerd (getriggerd) door situaties die lijken op oude ervaringen. Op zo’n moment komen er vaak intense emoties en automatische reacties op gang – ook al past die reactie niet altijd bij het hier en nu. Het is alsof je een bril opzet die alles kleurt vanuit het schema, waardoor je situaties anders beleeft en interpreteert dan ze eigenlijk zijn. Binnen de schematherapie leer je deze schema’s te herkennen en er op een andere manier mee om te gaan.

“Saskia kon regelmatig erg van slag raken als haar partner niet snel reageerde op een appje. Dit was voor haar bewijs dat hij genoeg van haar had en bij haar weg zou gaan. In paniek stuurde ze hem vaak bericht na bericht en wist zich geen raad met haar wanhoop. Achteraf bleek vaak dat haar partner op dat moment in een meeting zat of simpelweg zijn telefoon niet bij de hand had.

In therapie ontdekte Saskia dat ze last heeft van het schema ‘verlating’: een diepgewortelde angst om in de steek gelaten te worden. Deze angst bleek samen te hangen met ervaringen in haar jeugd, waarin ze zich regelmatig alleen en emotioneel onveilig voelde doordat haar ouders wisselend beschikbaar waren. Soms waren ze zorgzaam, maar op andere momenten trokken ze zich terug of reageerden afwijzend.

Door samen met haar psycholoog stil te staan bij deze ervaringen, begon Saskia te begrijpen waar haar intense reacties vandaan kwamen. In de behandeling is gewerkt aan het leren herkennen van deze gevoelens en reacties, deze leren verdragen en op een andere en meer helpende manier leren reageren.”

Ieder mens heeft fundamentele emotionele behoeften, zoals de behoefte aan veiligheid en geborgenheid, verbinding, autonomie, zelfexpressie en realistische grenzen. Wanneer deze behoeften in onze jeugd voldoende worden vervuld, ontwikkelen we een stevig gevoel van eigenwaarde en vertrouwen. Maar als die behoeften onvoldoende of op een onvoorspelbare manier zijn ingevuld – bijvoorbeeld door afwijzing, kritiek, onveiligheid of emotionele verwaarlozing – ontstaan er disfunctionele schema’s die ons als volwassene in de weg kunnen zitten.

In schematherapie werken we naast schema’s ook met modi. Een modus is een tijdelijke gemoedstoestand of manier van reageren die op een bepaald moment actief is. Je kunt modi zien als verschillende kanten van jezelf, die elk hun eigen gevoelens en gedragingen met zich meebrengen. Ieder mens heeft modi en schakelt hiertussen, maar bij mensen die vastlopen in patronen, kunnen bepaalde modi sterk overheersen en problemen in het functioneren veroorzaken.

Enkele veelvoorkomende modi:

• Kwetsbare kindmodus: je voelt je klein, verdrietig, minderwaardig, bang of alleen. Emoties zijn vaak intens en kunnen overspoelen.
  
• Boze kindmodus: je voelt enorme frustratie en boosheid, bijvoorbeeld als je het gevoel hebt dat je onrecht wordt aangedaan of dat je geen controle hebt.
  
• Veeleisende of Straffende oudermodus: je bent extreem kritisch of afwijzend naar jezelf. Je hebt gedachten als: “Ik mag geen fouten maken” of “Ik stel niks voor”.
  
• Overlevingsmodi: manieren die je hebt aangeleerd om met (oude) pijn om te gaan, zoals jezelf afsluiten, pleasen of perfectionistisch zijn. Ze beschermen je, maar belemmeren vaak ook je functioneren.
• Gezonde volwassene-modus: deze modus helpt je om jezelf te kalmeren, gezonde keuzes te maken en goed voor jezelf te zorgen. Een van de algemene doelen van schematherapie is het versterken van deze kant van jezelf.

Mensen die baat hebben bij schematherapie ervaren vaak klachten die diepgeworteld zijn en al jarenlang invloed hebben op hun dagelijks leven. Enkele voorbeelden van klachten die kunnen voortkomen uit dieperliggende schema’s, zijn:

• Emotionele instabiliteit: langdurige gevoelens van verdriet, depressie of angst die niet altijd lijken te passen bij de huidige situatie.
• Relatieproblemen: moeite met het aangaan en onderhouden van stabiele relaties, waarbij sprake kan zijn van verlatings- of bindingsangst, wantrouwen of juist enorme afhankelijkheid van anderen.
• Negatief zelfbeeld: een diep gevoel van minderwaardigheid, schaamte of het idee nooit goed genoeg te zijn, wat vaak hand in hand gaat met zelfkritiek en faalangst.
• Problemen met grenzen stellen: niet goed weten wat je eigen behoeften zijn en/of je continu wegcijferen in het contact met anderen, wat kan leiden tot (emotionele) uitputting.
• Impulsief of destructief gedrag: bijvoorbeeld middelenmisbruik, eetproblemen of zelfbeschadiging als een manier om met overweldigende emoties om te gaan.
• Chronische stress en perfectionisme: een constante druk ervaren om te voldoen aan hoge eisen, wat leidt tot stress en vermijdingsgedrag.

De behandeling begint met een grondige verkenning van jouw persoonlijke schema’s en modi, al dan niet met behulp van vragenlijsten. Samen met jouw psycholoog onderzoek je waar en hoe je jouw patronen hebt aangeleerd en hoe ze jouw leven beïnvloeden. Vervolgens werk je aan het uitdagen en doorbreken van deze schema’s door middel van:

• Gesprekken en zelfreflectie: in een veilige omgeving bespreken we je ervaringen en gevoelens, waarbij er veel oog is voor jouw emotionele basisbehoeften.
• Ervaringsgerichte oefeningen: technieken zoals imaginaire rescripting, meerstoelentechniek en rollenspellen helpen je om op een nieuwe manier naar oude patronen te kijken en spelen een belangrijke rol in het verander- en verwerkingsproces.
• Concrete gedragsverandering: je leert geleidelijk nieuw en helpend gedrag toepassen dat je in sommige gevallen eerst in de behandelkamer oefent en later in jouw eigen omgeving.

Elke behandeling wordt afgestemd op jouw persoonlijke behoeften en doelen. Regelmatig wordt schematherapie gecombineerd met andere behandelmethodes, zoals EMDR.