“Ik loop met één been op de stoep en met één been in de goot. En als ik dat niet doe dan ben ik morgen dood.” – Kinderen voor Kinderen
Dit is eigenlijk de kern van een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS), ook wel een dwangstoornis of OCD (van obsessive compulsive disorder) genoemd. Nu is bovenstaand voorbeeld tamelijk onschuldig; vooral bij kinderen komt deze manier van denken regelmatig voor. Het is onschuldig omdat kinderen goed beseffen dat ze niet écht doodgaan wanneer ze de handeling niet uitvoeren. Mensen met OCS hebben meer moeite met dit besef, mede door de angst die onderdeel is van de stoornis. Hierdoor is het moeilijk om te realiseren dat de gedachten die ze hebben irreëel zijn.
of bel 085 0645864 om een intake in te plannen.
Iemand met een obsessieve-compulsieve stoornis heeft veel verschillende gedachten (obsessies) over handelingen (compulsies) die ze moeten uitvoeren. Doen ze dat niet, dan zal dat volgens hen rampzalige gevolgen hebben. Ergens weten ze wel dat hun gedachten niet helemaal rationeel zijn, maar de angst voor de rampzalige gevolgen maakt dat ze zich gedwongen voelen de handelingen toch uit te voeren. Voorbeelden van OCS zijn schoonmaakdrang, wasdrang, controledwang, teldwang en trichotillomanie (haren trekken).
Obsessies zijn een belangrijk symptoom van OCS. Obsessies zijn de dwanggedachten. Het zijn ongewenste gedachten en/of voorstellingen die uit de persoon zelf komen, maar die hij of zij niet of nauwelijks onder controle lijkt te kunnen houden. Ze komen als het ware buiten je wil om en dringen zich aan je op. Voorbeelden van gedachten die horen bij OCD zijn:
De dwanggedachten die horen bij OCS moeten niet worden verward met waangedachten. Bij waangedachtes zijn mensen écht overtuigd van hun gedachten en zien zij deze als de waarheid.
Een ander belangrijk symptoom van een dwangstoornis zijn compulsies. Compulsies zijn de dwanghandelingen die worden uitgevoerd naar aanleiding van de obsessies, met als doel de gevreesde ramp te voorkomen.
Door de compulsie uit te voeren, ervaart de persoon een kort moment van opluchting en neemt het gevoel van spanning af. Kort daarna zullen de obsessies echter weer terugkeren, gevolgd door de dwang om de compulsies opnieuw uit te voeren. Voorbeelden van compulsies zijn je handen wassen of bijvoorbeeld sloten controleren.
Het constant toegeven aan de dwanggedachten van je OCD door middel van het uitvoeren van de dwanghandelingen, zorgt ervoor dat het gedrag in stand wordt gehouden. Met behulp van psychologische behandeling van je OCD kan dit doorbroken worden.
OCD kan grote gevolgen hebben op je dagelijkse leven. Je dwanghandelingen uitvoeren kost tijd. Dit betekent niet alleen dat je minder tijd hebt op een dag voor andere dingen, maar ook dat je een groter risico loopt om te laat te komen. Als je je dwanghandelingen voor een afspraak uitvoert, kan het immers zomaar zijn dat dit net te veel tijd kost om nog op tijd te zijn.
Ook mentaal heeft een dwangstoornis grote gevolgen. Je voelt je vaak onrustig of angstig. Dat is op zichzelf al vervelend, maar het zorgt er soms ook nog eens voor dat je sneller afgeleid bent, omdat je in je hoofd afdwaalt naar je dwanggedachten.
En ook op sociaal vlak kan een obsessieve-compulsieve stoornis je in de weg zitten. Omdat je sneller te laat komt of je gedachten afdwalen als je met iemand in gesprek bent, maar bijvoorbeeld iemand met smetvrees kan het ook lastig vinden om mensen over de vloer te hebben. En als er iemand langskomt, moet er daarna meteen schoongemaakt worden, wat veel tijd en moeite kost en gepaard gaat met een onrustig gevoel.
Het is niet zo dat een obsessieve-compulsieve stoornis altijd door één specifieke oorzaak ontstaat. Er kunnen meerdere factoren een rol spelen, hoewel het per persoon kan verschillen. Erfelijkheid is één van die factoren. Als iemand anders of zelfs meerdere mensen in je familie een dwangstoornis hebben, vergroot dat de kans dat jij ook OCD ontwikkelt.
Gebeurtenissen in je leven kunnen ook een oorzaak van OCS zijn. Stress – of dit nu komt door een specifieke gebeurtenis of het gaat om een langere stressvolle periode – vergroot de kans op het ontwikkelen van een obsessieve-compulsieve stoornis. Mogelijk is de kans op een dwangstoornis ook groter als je in het verleden traumatische ervaringen hebt meegemaakt.
Ook iemands persoonlijkheid kan een oorzaak zijn van een obsessieve-compulsieve stoornis. Iemand die snel angstig is, heeft een grotere kans om OCS te ontwikkelen. Hetzelfde geldt voor mensen die van nature behoefte hebben aan controle.
De meest effectieve behandeling van een obsessieve-compulsieve stoornis is cognitieve gedragstherapie (CGT). Bij een dwangstoornis wordt CGT ingezet om aan de ene kant je catastrofale gedachten (“Als ik niet alle stekkers uit alle stopcontacten haal als ik van huis ga, zal er brand ontstaan en verlies ik alles wat ik heb.”) om te zetten in meer reële gedachten en aan de andere kant om je dwanghandelingen te verminderen.
Daarnaast maken we gebruik van oplossingsgerichte therapie. Dat houdt in dat we je eigen krachten, ideeën en oplossingen gaan aanwenden in het herstelproces.
Wat is een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS)?
OCS, ook wel OCD genoemd, is een stoornis waarbij je last hebt van hardnekkige, ongewenste gedachten (obsessies) en de onbedwingbare neiging om bepaalde handelingen (compulsies) uit te voeren. Deze handelingen dienen vaak om een dreigend gevoel van onheil of intense angst tijdelijk te bezweren.
Wat zijn voorbeelden van veelvoorkomende dwanghandelingen?
Bekende voorbeelden zijn het herhaaldelijk controleren van het gas of sloten (controledwang), overmatig handen wassen of schoonmaken (smetvrees), dingen in een specifieke symmetrie moeten leggen, of het in gedachten moeten herhalen van bepaalde woorden of getallen (teldwang).
Hoe wordt OCS behandeld bij Psycholoog Nederland?
De meest effectieve methode is cognitieve gedragstherapie (CGT), vaak gecombineerd met ‘Exposure met Responspreventie’ (ERP). Hierbij oefen je stap voor stap met het opzoeken van de situaties die de dwang oproepen, zonder de dwanghandeling uit te voeren. Zo ontdek je dat de angst uiteindelijk vanzelf afneemt.
Is OCD hetzelfde als perfectionisme?
Nee, er is een belangrijk verschil. Iemand die perfectionistisch is, vindt het vaak prettig als dingen ordelijk zijn. Bij OCD is er echter sprake van grote lijdensdruk en angst. De dwanggedachten dringen zich ongewild op en de handelingen moeten worden uitgevoerd om een rampgevoel te voorkomen, niet omdat men het ‘leuk’ vindt.
Kan OCD vanzelf overgaan zonder therapie?
Hoewel de ernst van de klachten kan schommelen afhankelijk van stress, gaat OCD zelden vanzelf volledig over. Zonder behandeling wordt het patroon vaak dieper ingesleten in je dagelijks leven. Professionele hulp helpt je om de vicieuze cirkel van angst en dwang structureel te doorbreken.
Wat is het verschil tussen een obsessie en een gewone piekergedachte?
Iedereen piekert wel eens, maar een obsessie bij OCD is veel indringender en voelt vaak irrationeel of vreemd aan. De gedachte roept een extreme mate van onrust op die pas lijkt te verdwijnen wanneer er een specifieke handeling wordt verricht, terwijl gewone piekergedachten vaak meer over dagelijkse beslommeringen gaan.
Heeft stress invloed op mijn dwangklachten?
Ja, stress is een bekende factor die dwangklachten kan verergeren. In periodes van spanning of ingrijpende levensgebeurtenissen kunnen de obsessies vaker voorkomen en kan de drang om compulsies uit te voeren sterker worden. In de therapie leer je ook hoe je beter met deze stressmomenten kunt omgaan.
Kan ik ook online hulp krijgen voor mijn dwangstoornis?
Zeker. Veel van onze cliënten kiezen voor online therapie. Het voordeel is dat je de opdrachten direct kunt toepassen in de omgeving waar de dwang zich vaak voordoet: je eigen huis. Onze psychologen begeleiden je hierbij via beeldbellen, wat even effectief is als gesprekken in de praktijk.
Ben je op zoek naar een psycholoog die kan helpen je OCD onder controle te houden? Dan staan we bij Psycholoog Nederland voor je klaar. Je vind ons door het hele land. We hebben psychologen in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag, maar ook in verschillende kleinere plaatsen. Onze behandelingen vallen meestal onder de basisverzekering en je kunt bij ons al snel terecht voor een intakegesprek. Neem contact met ons op en we helpen je graag verder!
Wil je snel geholpen worden? Vul het formulier in of bel ons op 0850645864 om een intake in te plannen. Psycholoog Nederland biedt ook veilige & persoonlijke zorg op afstand.
"*" geeft vereiste velden aan
Keurmerk
Kortdurende GGZ 2025